Marian Jonkajtys
Biografia
Marian Jonkajtys urodził się w Augustowie w rodzinie nauczycielskiej. Jego ojciec Hieronim Jonkajtys został aresztowany w październiku 1939 i zamordowany przez NKWD; starszy brat Bronisław zginął we wrześniu 1939 w walkach z Sowietami.
13 kwietnia 1940 Marian Jonkajtys wraz z matką Marią, bratem Janem i czterema siostrami został wywieziony do kołchozu w północnym Kazachstanie, w okolice Pietropawłowska i Kokczetawu. Wspomnienia siostry Grażyny Jonkajtys-Luba zostały opisane w książce Kazachstan 1940-1946 jako relacja z tamtego okresu.
Do Polski wrócili po 6 latach katorgi, 30 marca 1946. Zamieszkali w Warszawie, gdzie Marian podjął naukę w liceum im. B. Limanowskiego. Po maturze studiował rusycystykę na Uniwersytecie Warszawskim (1950–1952), a następnie był studentem Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej im. A. Zelwerowicza. Ukończył studia aktorskie w 1957 z odznaczeniem.
W latach 1957–1959 występował w Teatrze Buffo, 1959–1961 w Teatrze Syrena, 1961–1969 w Teatrze Ludowym (gdzie także reżyserował) oraz Teatrze Nowym. W 1961 był reżyserem pierwszego Konkursu Polskiej Piosenki w Warszawie. W 1965 wraz z Wojciechem Młynarskim, Jerzym Derflem i Reną Rolską założył teatrzyk Dreszczowiec. Był konferansjerem na Festiwalu Piosenki Radzieckiej w Zielonej Górze.
W 1974 w Domu Kultury na Targówku zorganizował Teatr muzyczno-estradowy zwany Teatrem na Targówku (późniejsza Rampa) i był jego dyrektorem naczelny oraz artystycznym. Współpracował z PAGART-em oraz Polskim Radiem; dla telewizji reżyserował programy rozrywkowe i imprezy estradowe, m.in. Teatrzyk Marianowicza w telewizyjnym Leksykonie Humoru. Po ogłoszeniu stanu wojennego został odwołany ze stanowiska dyrektora Teatru na Targówku. Zamiast występować jako aktor, zajął się metaloplastyką i rzemiosłem artystycznym, a jego żona Reną Rolską pomagała mu w pracach.
Przez 27 lat był wykładowcą PWST w Warszawie, zaczynając jako asystent Ludwika Sempolińskiego i Aleksandra Bardiniego, a od 1968 jako adiunkt. W latach 1987–2000 mieszkał w Sulejówku, gdzie m.in. wspierał odbudowę domu Milusin, siedziby Marszałka Piłsudskiego.
Po 1989 Związek Sybiraków ponownie aktywował działalność kulturową; Jonkajtys pisał wiersze poświęcone zesłańcom na Syberię, z których najgłośniejszy jest Marsz Sybiraków. Projektował także drewniany różaniec sybiracki z inkrustacją, darowany Ojcu Świętemu Janowi Pawłowi II; repliki różańca są w wielu kościołach. Był inicjatorem Marszu Żywej Pamięci Polskiego Sybiru, który od 2001 odbywa się w Białymstoku. Zmarł w Warszawie i został pochowany na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach.
Życie prywatne: w 1965 poślubił Renę Rolską; w 1972 ich syn Grzegorz został grafikiem i projektantem książek.
Upamiętnienia i odznaczenia: imieniem Mariana Jonkajtysa nazwano w Augustowie jedną z ulic, w Sulejówku powstał park, a w 2009 odsłonięto kamień pamiątkowy. W 2009 roku przyznano mu pośmiertnie nagrodę Ambasadora Sybiraków i Bursztynowe drzewo.
Wybrane utwory i osiągnięcia obejmują m.in. rolę i reżyserię w licznych spektaklach (1956–1981), muzykę do Marszu Sybiraków, publikacje poetyckie i wiersze o tematyce sybirackiej oraz prace rzeźbiarskie i ikonograficzne.